Na osnovu dostupnih podataka i sačinjene analize u okviru Resursnog centra za organizacije civilnog društva u BiH, u Bosni i Hercegovini do sada nije sistemski riješen problem sufinansiranja EU projekata, iako na nivou države to ne bi bila velika sredstva, uzimajući u obzir ukupni budžet.

Za razliku od, primjera radi, susjedne Crne Gore, gdje je taj problem riješen na prilično dobar način. Odnosno, za te namjene se izdvaja 0,1% iz budžeta za sufinansiranje projekata. Time bi se, bez sumnje, i u našoj državi povećao broj organizacija civilnog društva koje bi se prijavljivale za EU projekte.

Vjerovatno iz tih razloga su, prema urađenoj analizi, OCD iz naše zemlje konkurisale pretežno na manje projekte, upravo zbog manjeg učešća u sufinansiranju.

Inače, BiH koristi pomoć Evropske unije kroz različite fondove i programe, konkretno u okviru tekućeg ciklusa programa Unije za period 2021. – 2027. godina sudjeluje u programima Horizont Evropa, Kreativna Evropa, Program jedinstvenog tržišta – komponenta Konkurentnost i održivost malih i srednjih preduzeća, Mehanizam EU za civilnu zaštitu, Fiskalis, Carina, Građani, jednakost, prava i vrijednosti, Zdravlje, Digitalna Europa, Pravosuđe, te Erasmus+ (učešće u aktivnostima unutar međunarodne dimenzije programa); detaljnije na linku), a više informacija o programima sa predviđenim budžetima i kontaktima mogu se naći u brošuri koju je izradila DEI.

Kada je riječ o IPA fondovima EU (Instrument pretpristupne pomoći) – IPA II (2014-2020), prema  nezvaničnom izvještaju Delegacije EU od IPA II sredstava za BiH alocirano je 576 mil EUR, ugovoreno je 515 mil EUR i 433 mil EUR je distribuirano.

IPA III je treća generacija instrumenta pretpristupne pomoći Europske unije zemljama Zapadnog Balkana i Turskoj. S budžetom od 14,2 milijarde eura u sedmogodišnjem razdoblju 2021. -2027. Europska unija putem ovog instrumenta nastavlja finansijski podržavati pravne ekonomske i društvene reforme u zemljama kandidatkinjama i potencijalnim kandidatkinjama, osposobljavajući ih tako da ispune kriterije za članstvo.

Ciljane oblasti su Vladavina prava, osnovna prava i demokracija; Dobro upravljanje, usklađivanje s acquisom, dobrosusjedski odnosi i strateško  komuniciranje; Zelena agenda i održiva povezanost; Konkurentnost i rast i Teritorijalna i prekogranična suradnja.

IPA 2025-2027 za BiH je identificirao devet prioriteta, a indikativna financijska sredstva za tri programske godine iznose do 140 mil EUR.

Kada je riječ o učešću OCD i kandidovanju za Javne pozive koje finansiraEU, problem u BiH je nepostojanje sistemskog sufinansiranje programa i projekata, iako je EU njihov najveći strani donator. Naime, EU tenderi obično zahtijevaju određeni procenat sufinansiranja iz domaćih ili vlastitih sredstava, a zbog neprofitne prirode svog djelovanja, OCD u BiH teško mogu samostalno obezbijediti ta sredstva, što značajno ograničava njihovu mogućnost prijave na EU fondove. Zbog toga apliciraju rjeđe nego što bi to činili kada bi postojalo sistemsko domaće sufinansiranje.

U Nacrtu Strategije Vijeća ministara BiH za stvaranje poticajnog okruženja za razvoj civilnog društva 2025-2029. u okviru Operativnog cilja 1, Jačanje efikasnosti i transparentnosti javnog financiranja OCD od strane institucija BiH, predviđena je mjera “Unapređenje normativnog okvira dodjele javnih sredstava OCD” u okviru koje je predviđeno da se do 2026. godine objavi jedan javni poziv za sufinansiranje programa i projekata koje finansira EU, a do 2029. godine njih četiri.

Primjetno je, prema sačinjenoj analizi, da samo određene institucije u BiH na različitim nivoima vlasti objavljuju javne pozive za sufinansiranje određenih međunarodnih/EU projekata, ali to se uglavnom odnosi samo za određenu oblast u određenoj godini. Takođe, takvi javni pozivi uglavnom nisu samo za NVO sektor, nego su to i za odgovarajuće javne institucije kojima je lakše i obezijediti dio sufinansiranja.  Primjera radi, na prošlogodišnji Javni konkurs za raspored sredstava iz tekućeg granta “Programi za pripremu projekata i potencijalnih kandidata iz sredstava iz fonda Horizont Evropa” pravo na podnošenje, osim NVO, imale su i registrovane naučnoistraživačke organizacije, odnosno visokoškolske ustanove, instituti, akademije nauke i umjetnosti, inovativni centri, tehnološki parkovi, ali i druge fizičke i pravne osobe. Prema tom Javnom konkursu raspoloživi iznos sredstava bio je 440.000 KM, a maksimalni iznos po projektu bio je 40.000 KM. Predviđeno je da Ministarstvo civilnih poslova BiH tokom godine objavljuje javni poziv za određene programe EU, ali ne sistemski za sve sektore i ne isključivo za NVO.

Za razliku od BiH, zemlje u regionu poput Crne Gore, Hrvatske i Slovenije prepoznale su značaj i multiplikativne efekte domaćeg sufinansiranja, te su uspostavile sistemske mehanizme podrške organizacijama koje apliciraju za sredstva EU.

Preciznije, pomenuti primjer Crne Gore, u toj zemlji je finansijska podrška države nevladinim organizacijama detaljno regulisana kako Zakonom o nevladinim organizacijama (“Službeni list Crne Gore”, br. 039/11 od 04.08.2011, 037/17 od 14.06.2017)  tako i podzakonskim aktima Uredbom o finansiranju projekata i programa nevladinih organizacija u oblastima od javnog interesa i Uredbom o postupku i načinu kofinansiranja projekata i programa nevladinih organizacija iz fondova Evroske Unije. Konkretno, Zakonom o nevladinim organizacijama utvrđeno je da se iz tekućeg budžeta najmanje 0,5% izdvaja za finansiranje NVO, uključujući najmanje 0,3% za oblasti od javnog interesa, 0,1% za zaštitu lica sa invaliditetom i 0,1% za kofinansiranje EU projekata. 

Prema analizi dodjeljenih sredstava EU za NVO u BiH u periodu 2018-2023.godina, prosječan udio sufinansiranja od strane organizacija je 10%, što znači da NVO uglavnom apliciraju na projekte za koje je potrebno obezbijediti manji iznos sufinansiranja. Organizacije koje su se prijavljivale na ove projekte su organizacije sa većim kapacitetima potrebnim za implementiranje projekata, te se stiče dojam da se „manje organizacije“ ne bi mogle prijaviti na projekte. Takođe, nekoliko organizacija se ponavlja kroz projekte, te najčešće teme na koje se projekti odnose su ljudska prava i demokratsko učešće, izbori, mediji, okoliš i zdravstveni sistem.